Làm sao biết cây đã chết hay đang chết dần
Cây có thể trông tệ trong một mùa rồi phục hồi. Nhưng một số dấu hiệu cho thấy cây đang suy yếu, không an toàn, hoặc đã chết và cần được đánh giá trực tiếp kịp thời.
Bắt đầu với sự khác nhau: cây bị stress, cây đang chết dần hay cây đã chết
Không phải cây nhìn có vẻ không khỏe là cây đã chết. Hạn hán, hư hại do xây dựng, sâu bệnh, vấn đề rễ và bão tố đều có thể khiến cây trông xấu trong một thời gian. Phần khó là biết khi nào chỉ là vấn đề tạm thời và khi nào cây đang suy giảm đến mức khó có thể phục hồi.
Cây bị stress (stressed tree) có thể có lá mỏng, vài cành nhỏ đã chết hoặc tán cây trông không ổn, nhưng vẫn thể hiện sự sinh trưởng hoạt động ở một số phần của cây. Cây đang chết dần (dying tree) thường có nhiều dấu hiệu cảnh báo cùng lúc: nhiều cành chết lớn, vỏ cây bong tróc, hư hại thân cây, nấm/mốc, cây nghiêng, hoặc lá thưa rất nhiều trong mùa phát triển bình thường. Cây chết (dead tree) thường không có chồi sống, không có cành non xanh dẻo, mất vỏ cây nhiều, và tán khô giòn, dễ gãy.
Điều quan trọng nhất là cây đang ở đâu và nó có thể gây hại đến điều gì. Một cây chết ở góc sau thoáng khác với một cây đang chết vắt qua mái nhà, đường lái xe, vỉa hè, hoặc đường dây điện.
Nếu bạn nghĩ cây có thể gây nguy hiểm, hãy xem các dấu hiệu trong dấu hiệu cây nguy hiểm và nhờ một công ty có giấy phép, có bảo hiểm kiểm tra. Riêng cho việc đánh giá sức khỏe, bạn nên ưu tiên chuyên gia arborist được chứng nhận bởi ISA (ISA-certified arborist).
TreelineLocal là dịch vụ ghép nối miễn phí. Chúng tôi không kiểm tra cây và cũng không làm dịch vụ chăm sóc/cắt tỉa cây. Chúng tôi giúp bạn được ghép nối với các công ty cây xanh tại địa phương để bạn có thể so sánh báo giá, kiểm tra giấy phép và bảo hiểm, rồi chọn người bạn muốn thuê.
Các dấu hiệu phổ biến cho thấy cây có thể đã chết hoặc đang chết dần
Quan sát cả cây, không chỉ một cành. Một cành chết chưa chắc có nghĩa cả cây đang hỏng. Nhưng nhiều dấu hiệu sau đây đi cùng nhau thường đáng lo hơn.
- Không có lá trong mùa phát triển bình thường ở cây rụng lá, trong khi các cây lân cận cùng loại đã ra lá.
- Lá thưa rất nhiều hoặc lá nhỏ hơn nhiều so với bình thường ở một phần lớn của tán.
- Cành chết ở cao trong tán. Các mảng trống lớn ở phần ngọn là dấu hiệu cảnh báo thường gặp.
- Vỏ bong tróc theo mảng lớn. Một số loài có thể tự rụng vỏ ở vài chỗ, nhưng gỗ mới lộ ra, nứt, hoặc vỏ bong tuột quanh thân cây là điều đáng lo.
- Nhánh non khô giòn gãy ngay thay vì uốn cong. Nhánh non sống thường vẫn có độ dẻo nhất định.
- Không thấy chồi hoặc tăng trưởng mới vào mùa xuân.
- Nấm hoặc nấm mốc mọc từ thân, chỗ lộ gốc (root flare) hoặc các rễ lớn. Điều này có thể cho thấy cây mục bên trong.
- Vết nứt, hốc rỗng hoặc đường nối bất thường trên thân. Thân rỗng hoặc bị tách có thể đồng nghĩa với sự yếu kém nghiêm trọng về cấu trúc.
- Cây mới bị nghiêng hoặc đất nhô lên quanh rễ. Nếu mặt đất bị nhô lên ở một phía, hệ rễ có thể đang suy yếu.
- Các vết thương lớn do bão, xe cộ, máy cắt cỏ/dao cắt dây (string trimmer), hoặc thi công xây dựng.
- Nhiều dây leo che phủ khiến khó nhận ra tán cây đang suy giảm hoặc làm tăng thêm trọng lượng.
- Hoạt động của côn trùng như lỗ khoan, mùn cưa dạng phấn (frass như mùn), hoặc vỏ bị bong lỏng, đặc biệt khi đi kèm với tình trạng cành chết dần.
Bạn cũng có thể kiểm tra cơ bản từ phía chủ nhà trên một nhánh nhỏ có thể với tới: bẻ nhẹ. Nếu nhánh giòn và gãy sạch ngay, nhánh đó có thể đã chết. Một số người còn cào thử nhẹ trên nhánh rất nhỏ để xem có phần xanh dưới vỏ hay không, nhưng cách đó chỉ cho bạn biết về một điểm nhỏ. Nó không chứng minh rằng cả cây an toàn hay khỏe mạnh.
Không leo lên cây, không cắt các cành ở trên cao, và không dùng thang để kiểm tra. Việc làm liên quan đến cây xanh có thể nguy hiểm và mức độ rủi ro pháp lý cao. Hãy thuê một công ty cây xanh có giấy phép, có bảo hiểm, tự mình kiểm tra cả trách nhiệm dân sự chung (general liability) và bảo hiểm bồi thường cho người lao động (workers' compensation), đồng thời nhận phạm vi công việc và giá bằng văn bản trước khi bắt đầu. Tuyệt đối không trả toàn bộ số tiền ngay từ đầu.
Những dấu hiệu cần được xử lý gấp
Một số tình huống không nên chờ.
- Cây đã đổ, bị tách, hoặc đang nghiêng đè lên đường dây điện. Đây là tình huống khẩn cấp đe dọa tính mạng. Lùi xa, giữ người khác tránh ra, rồi gọi công ty điện lực và gọi 911 trước. Không chạm vào cây, đường dây, hay bất cứ thứ gì có thể đang mang điện.
- Thân cây có vết nứt lớn hoặc mới bị tách. Cây bị hư một phần vẫn có thể đổ bất ngờ mà ít cảnh báo.
- Rễ đang nhô lên hoặc cây đột ngột bắt đầu nghiêng sau bão. Điều này có thể cho thấy “mảng rễ” (root plate) đang hỏng.
- Các cành chết lớn đang nằm trên đầu người hoặc tài sản. Hãy nghĩ đến mái nhà, đường lái xe, vỉa hè, khu vực vui chơi, xe đỗ, hoặc công trình của hàng xóm.
- Cây bị sét đánh hoặc bị bão phá hư nặng. Có thể tồn tại hư hại bên trong mà không nhìn thấy được.
Sau bão, hãy cẩn thận với những người gõ cửa đến rất nhanh và đòi tiền mặt ngay. Một số người là “thợ săn bão” (storm chasers). Công ty đáng tin sẽ giải thích việc cần làm, cung cấp chi tiết bằng văn bản và cho bạn kiểm tra giấy phép và bảo hiểm. Nếu công việc thực sự khẩn cấp, bạn vẫn có thể yêu cầu các thông tin cơ bản đó.
Với các nguy cơ liên quan đến bão, hãy bắt đầu từ an toàn khi cây bị hư do bão và nếu cần, hãy yêu cầu trợ giúp cho dịch vụ cây khẩn cấp.
Chủ nhà có thể kiểm tra gì từ mặt đất
Bạn không cần chẩn đoán mọi loại bệnh. Nhiệm vụ của bạn là nhận ra các mẫu dấu hiệu và biết khi nào cần mời chuyên gia.
Danh sách kiểm tra an toàn ở mức độ mặt đất:
- Lùi lại và so sánh cây với các cây cùng loài ở xung quanh nếu bạn có thể.
- Quan sát tán thưa, các mảng trống không lá hoặc nhiều đầu cành đã chết.
- Kiểm tra thân cây xem có vết nứt, vỏ bị mất, hốc rỗng hoặc chảy dịch (rỉ nhựa/chảy mủ) không.
- Nhìn phần gốc xem có nấm, gỗ mục, rễ quấn vòng (girdling roots), hoặc dấu hiệu đất bị xê dịch.
- Nhận biết bất kỳ cây mới bị nghiêng hoặc rễ bị lộ.
- Nghĩ đến các sự kiện gần đây: hạn hán, ngập lụt, đào rãnh/thi công đường ống, làm đường lái xe, thay đổi cao độ nền đất, hoặc cây bị hư do bão.
- Chụp ảnh rõ ràng từ vài góc. Điều này giúp khi bạn trao đổi với các công ty.
Sau đó bước tiếp theo:
- Được ghép nối với các công ty tại địa phương qua get matched.
- Hỏi xem họ có thể cử đội có giấy phép, có bảo hiểm hay không và có arborist được chứng nhận bởi ISA sẵn sàng đánh giá hay không.
- Nhận phạm vi công việc bằng văn bản. Nếu họ khuyến nghị việc cắt bỏ, tỉa cành hoặc làm việc với gốc cây (stump), hãy hỏi vì sao.
- Kiểm tra giấy phép của công ty nếu tiểu bang hoặc thành phố của bạn yêu cầu, và tự mình kiểm tra bảo hiểm trách nhiệm (liability) và bảo hiểm bồi thường cho người lao động (workers' comp).
- Tự so sánh các báo giá. Bạn là người chọn công ty để thuê. Bạn giữ lại khoản thanh toán cuối cùng cho đến khi công việc đúng như thỏa thuận được hoàn tất.
Nếu cây có thể đang chết dần nhưng chưa hỏng và đổ, giải pháp có thể không phải là cắt bỏ. Đôi khi việc tỉa cành, theo dõi, điều trị sâu bệnh bởi đúng chuyên gia, hoặc đơn giản là chờ thời gian lại phù hợp hơn. Nếu cần cắt bỏ, mức chi phí thường vào khoảng $400-$2,000+ cho việc tree removal, với các ca lớn hoặc phức tạp có thể cao hơn. Chi phí thực tế phụ thuộc vào kích thước và loài cây, vị trí và khả năng tiếp cận, mức độ nguy hiểm, chi phí dọn và vận chuyển phế thải, và khu vực của bạn. Xem các khoảng chi phí cây. Đây là ước tính, không phải báo giá hay cam kết.
Khi nào có thể được khuyến nghị cắt bỏ
Một công ty cây xanh có giấy phép, có bảo hiểm hoặc arborist được chứng nhận bởi ISA có thể khuyến nghị cắt bỏ khi cây đã chết, không còn vững về cấu trúc, hoặc đang suy giảm theo cách tạo ra rủi ro rõ ràng.
Các lý do thường gặp bao gồm:
- Hầu hết tán cây đã chết và hầu như không còn tăng trưởng sống.
- Thân cây hoặc hệ rễ có dấu hiệu mục hư nghiêm trọng.
- Cây bị tách lớn, nghiêng nặng, hoặc lặp lại tình trạng gãy rơi các cành lớn.
- Loài cây, tuổi cây và kiểu hư hại khiến khả năng phục hồi khó xảy ra.
- Cây nằm đủ gần nhà, nhà để xe, hàng rào, đường hoặc khu vực vui chơi để việc cây đổ/hư hỏng sẽ tốn kém hoặc nguy hiểm.
Nếu được đề xuất cắt bỏ, hãy hỏi những câu đơn giản sau:
- Vì sao anh/chị nghĩ cây không thể phục hồi?
- Anh/chị đã phát hiện những khuyết tật cụ thể nào?
- Việc tỉa cành hoặc theo dõi có phải là lựa chọn khả thi không?
- Có bao gồm làm việc gốc cây (stump grinding) không?
- Ai sẽ xử lý phần dọn và vận chuyển phế thải?
- Thành phố hoặc quận của tôi có cần giấy phép cho cây được bảo vệ hay cây di sản không?
Một số khu vực có quy định về giấy phép đối với một số loại cây, đặc biệt là cây được bảo vệ, cây di sản hoặc cây gần đường. Công ty có thể biết quy trình tại địa phương, nhưng bạn nên tự xác nhận các yêu cầu cụ thể nơi mình ở. Đây là thông tin chung, không phải tư vấn pháp lý.
Nếu việc cắt bỏ là hướng đúng, hãy tìm hiểu thêm về tree removal.
Nếu cây không có lá đúng vào mùa, có nhiều cành chết, vỏ đang bong tróc, thân cây bị nứt, có nấm mọc ở phần gốc, hoặc cây mới bị nghiêng, đừng đoán. Hãy đứng trên mặt đất, tránh xa đường dây điện, lấy báo giá bằng văn bản từ các công ty cây xanh có giấy phép và có bảo hiểm, ưu tiên arborist được chứng nhận bởi ISA để đánh giá, và chọn công ty mà bạn tin tưởng.